English version / Wersja polska

[Wydarzenia][Przegląd prasy][Punkt widzenia][Książki][Ludzie][Studia i dokumenty][Sylwa]
  Książki > Współczesna moc symbolu
 



Wezwanie do współodpowiedzial- ności za Ziemię Świętą ogłoszone przez polskich chrześcijan, muzułmanów i Żydów 12 kwietnia 2002.

więcej
Deutsch
Français



polecamy
Pamięć Shoah - współczesne reprezentacje - Ogólnopolska konferencja naukowa, Łódź 12-14 maja 2003.

więcej



Centrum Kultury Żydowskiej
Centrum Kultury Żydowskiej w Krakowie - program na maj.

więcej




  KSIĄŻKI

Współczesna moc symbolu
Katarzyna Leszczyńska

16.04.2003/MT

Kiedy kończyłam czytać "Politykę symboli" dotarła do mnie wieść o zabójstwie premiera Serbii Zorana Dzindzicia. Wraz z wybuchem wojny w Iraku, automatycznym skojarzeniem był analogiczny do współczesnych wydarzeń obraz sprzed kilkudziesięciu lat. I może to nadinterpretacja, jednak po przeczytaniu książki Ivana Čolovica, na zjawiska polityczne, wydawałoby się, odarte z cienia metafizyki, każdy czytelnik zacząłby patrzeć jako na grę czy też walkę symboli a raczej o symbole.

<b>Ivan Čolovic</b>, <i>Polityka symboli</i>
Ivan Čolovic, Polityka symboli

Główną tezą Čolovica jest stwierdzenie o symbolicznej naturze polityki, polityki realizowanej w byłej Jugosławii, jednak gdyby głębiej wniknąć w postulaty stawiane przez autora, można zapytać czy wyłącznie Bałkany mają monopol na symbolizm w tej sferze. Mit polityczny (serbski) jest zaś potraktowany jako opowieść, opowieść nieprawdziwa, sprzeciwiająca się racjonalnym argumentom, a co ważne, odporna na nie. Symbole mogą być środkiem perswazji, umacniającym (lub konstruującym) mity, i to w przypadku dawnej Jugosławii mity niebezpieczne, bo według autora, będące fundamentem i spoiwem nacjonalizmu. Przez symbol i baśń na pozór bezsensowne i niespójne wątki z historii narodu są odnawiane i formowane w jedną mityczną całość. Przez mity, które na ogół są nierozkładalne na czynniki pierwsze (nie analizowane) naturalnie dla uczestników mitu, nawiązanie do przeszłości mitycznej narodu sprawia, że te niespójne opowieści "nabierają (...) patyny odległej, wspaniałej przeszłości, co sugeruje, ze w tej przeszłości trzeba szukać klucza do ich jedynie poprawnego rozumienia" (s.16).

Niejednokrotnie podczas dyskusji na temat wprowadzania demokracji na tereny byłej Jugosławii, podała teza, że to właśnie wykreowane na bazie przeszłości mity i nacjonalistyczne kulty są największym wrogiem tych transformacji. Z mitem zaś z natury nie da się dyskutować, symbol z kolei jedynie można zniszczyć. Nie uważam wcale, podobnie jak autor, że akurat Serbia posiada monopol na taki mit. Warto przypomnieć historię z 1918 roku w Czechach, kiedy to manifestanci w Pradze rozbili słup maryjny, przyjmując iż został wzniesiony w imię uczczenia porażki protestantów pod Białą Górą, choć w rzeczywistości miał upamiętniać koniec jednej z epidemii moru. Słup czyli symbol został zniszczony, a racjonalne argumenty (fakty) zostały przytłamszone przez działanie mitu. Analogiczne zdarzenie miało miejsce, gdy Chorwaci zdobywając Hercegowinę zniszczyli most na Neretwie, który mimo, że zupełnie niepraktyczny, miał jedynie (lub aż) znaczenie właśnie symboliczne. Został zniszczony w służbie mitologii, mitologii islamskiego miasta, podbitego wreszcie przez Zachodnią cywilizację.

Ivan Čolovic przypomina fakt najistotniejszy. Nie istnieje jedna wewnętrzna i typowa dla całego narodu struktura myślenia mitycznego. Istnieją symbole, które na użytek działań są aktualizowane przez polityków. Władza polityczna, co podkreśla, to władza nad symbolami, zaś na umiejętności manipulowania nimi i perswadowania, swoją władzę i politykę budują rządcy państw totalitarnych. Oczywiście każda władza ma swoją kopalnię symboliczną, z której czerpie nieprzerwanie a właściwe zarządzanie nią, to budowanie kultury; jak powiedział autor w jednym z wywiadów : "Rządzić państwem znaczy też decydować o jego politycznym dziedzictwie, na które składają się ważne daty, wielkie postaci i pomniki, kluczowe teksty narodowej historii. (...)to władza decyduje, jacy bohaterowie będą ważni, kogo należy grzebać z pompą, co z historii wywlec na powierzchnię, a co pokryć kurz niepamięci.".

Zbiór esejów Čolovica przypomina historie, które były podstawą działań i narzędziem propagandy podczas ostatnich wojen. Jedną z nich jest mit o naturalnym monoetnicznym państwie, którego centrum stanowi przekonanie o "religii krwi, ziemi i martwych", gdzie nie można się "nawrócić" ponieważ takie państwo, wrogie dla "obcych" otwarte jest jedynie dla ludzi tego samego pochodzenia. Istotna jest czystość etniczna i narodowa państwa, które jest przeznaczone do tego, by być jednorodne kulturowo i religijnie. Taki mit czy też ideologię znajdziemy oczywiście u podstaw totalitaryzmu nazistowskiego, jednak autor powołując się na profesora Johna Rexa stwierdza, że mimo zasad political correctness w Europie Zachodniej również realizuje się swego rodzaju zasada "homogenizacji"; brytyjski uczony porównując współczesny antyislamizm do antysemityzmu, pisał "Dzisiaj Europejczycy na ogół odrzucają wszystkich wyznawców islamu jako 'fundamentalistów'" a "europejska myśl polityczna z wielkim trudem przyjmuje ideę społeczeństwa wielokulturowego". Čolovic daje przykłady takiego myślenia: Wielką Brytanię "gdzie kultury mniejszościowe mogą istnieć tylko w sytuacji przyporządkowania", Niemiec, "gdzie nadal żywy jest etniczny nacjonalizm Volku, który wyklucza cudzoziemców", Francji, gdzie "istnienie kultur mniejszościowych traktuje się jako coś wymierzonego przeciwko państwu". I zapewne takie tezy są dyskusyjne a nawet kontrowersyjne, jednak przy budowaniu wspólnej Europy, moim zdaniem konieczne do przemyślenia.

Wśród pozostałych mitów, o których pisze Čolovic można znaleźć szereg innych. Przemyślenie ich treści zostawiam czytelnikowi. Po całej zaś lekturze, warto zadać pytanie, czy mity, o których pisze autor, są nam rzeczywiście obce.


Katarzyna Leszczyńska

Ivan Čolovic, Polityka symboli, Eseje o antropologii politycznej, Universitas, Kraków 2001.


 
do druku poleć stronę

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej ZNAK

Polska Rada Chrześcijan i Żydów

Serwis internetowy EURODIALOG


Zamów nasz newsletter










Indeks nazwisk / Indeks tematów
Wydarzenia / Przegląd prasy / Punkt widzenia / Książki / Ludzie / Studia i dokumenty / Sylwa
O nas / E-Mail
 
Copyright © FKCh "ZNAK" - 1999-2003